In het rapport ‘Het belastingsbeleid en het leefmilieu’ van september 2009 onderzoekt de Hoge Raad voor Financiën de eigenschappen van belastingen om beslissingen te sturen ten gunste van het leefmilieu. Algemeen geeft de Hoge Raad de voorkeur aan het fiscale instrument voor beleidsmaatregelen die gezinnen en kleine en middelgrote ondernemingen betreffen, en verhandelbare vergunningen voor grote bedrijven boven de minder doeltreffende reglementerende instrumenten. Vanuit het oogpunt van de internalisatie van de externe kosten (‘de vervuiler betaalt’) stelt de Hoge Raad voor om milieubelastingen voorrang te geven op milieusubsidies en - in afwachting van een Europees beleid - eerder toe te geven op fiscale en sociale heffingen die geen verband houden met de CO₂-uitstoot om onze concurrentiepositie te handhaven. Op lange termijn zouden de aansporingen door een milieufiscaliteit voor de ontwikkeling van niet-vervuilende technologieën overigens tot een concurrentievoordeel moeten leiden.

Lage milieubelastingen in België
België scoort laag in vergelijking met de andere EU-landen, met een 22^e plaats op 27 als het om inkomsten uit milieubelastingen gaat (uitgedrukt in % van het bbp) en slechts een 25^e op 27 wat betreft belastingen op energie. Daarom stelde de Afdeling Fiscaliteit en Parafiscaliteit van de HRF al in 2007 voor om de wenselijke vermindering van belasting op arbeid te financieren door een gedeeltelijke milieufiscaliteit.

Situatie voor het transport
In haar rapport concentreert de Hoge Raad zich vooral op de prijs van koolstof, die tot een € 30 per ton opgetrokken moet worden. Dit zou vooral via accijnzen moeten gebeuren, behalve voor motorbrandstoffen en dus het vervoer. Daar ziet de HRF twee redenen voor: het wegvervoer veroorzaakt ook andere externe kosten die geen betrekking hebben op het leefmilieu en een kilometerheffing kan een beter geschikt instrument zijn, vooral aangezien België een transitland bij uitstek is en een kilometerheffing binnenlandse en buitenlandse transporteurs op dezelfde manier zou behandelen. Op korte termijn zou een tussenoplossing erin kunnen bestaan de belasting op motorbrandstoffen te verhogen met een onderscheid tussen private en professionele diesel. In elk geval is het zo dat de belastingen op het vervoer (zelfs met inbegrip van de BTW) vandaag lager zijn dan de externe kosten die het veroorzaakt. Meer nog: door de sterke verdieseling is de invloed op het leefmilieu zelfs verslechterd. Er zijn gelukkig ook positieve fiscale signalen, zoals de modulatie van de aftrek van autokosten naargelang de CO₂-uitstoot en de stimulansen voor het gebruik van het openbaar vervoer voor woon-werkverkeer. Helaas is de vrijstelling van de tussenkomst van de werkgever in de vervoerskosten buiten openbaar vervoer een negatief signaal. Het meest negatieve signaal komt echter voort uit het belastingsstelsel van de bedrijfswagens en de tankkaarten, aangezien de marginale kost van een bijkomende kilometer gelijk is aan nul en dus aanspoort tot een intenser gebruik van de auto.

Aanbevelingen voor een groene transportfiscaliteit
De Afdeling Fiscaliteit en Parafiscaliteit is van mening dat geleidelijk moet worden gewerkt naar de afschaffing van het bijzondere belastingstelsel van de bedrijfswagens en dat de belasting van het voordeel van alle aard afgestemd wordt op die van de lonen. Hetzelfde geldt voor de tankkaarten.
Het openbaar vervoer en in zekere gradaties ook carpoolen moet fiscaal gestimuleerd (blijven) worden. Tevens wordt aanbevolen het fiscale voordeel van schone auto’s te beperken tot die welke minder dan 105 g CO₂/km uitstoten, teneinde het buitenkanseffect te verminderen en de begrotingskost van een vermeden ton CO₂ te verminderen. Algemeen beveelt de HRF aan de belastingen op de aankoop van voertuigen zodanig aan te passen dat de aankoop van het milieuvriendelijkste voertuig begunstigd wordt, door te moduleren volgens de ecoscore en de aard van de motor. Zoals reeds vermeld, is een kilometerheffing de beste manier om de externe transportkosten te internaliseren.

Wie dit lijvige rapport volledig wil doorworstelen, kan het downloaden via deze link.